Matcha và caffeine: “Tỉnh táo êm dịu” hay chỉ là cảm giác?

Trong vài năm trở lại đây, matcha – loại trà xanh dạng bột có nguồn gốc từ Nhật Bản – đã vượt ra khỏi không gian nghi lễ truyền thống để trở thành một xu hướng tiêu dùng toàn cầu. Theo dữ liệu thị trường, doanh số bán lẻ matcha tại Mỹ tăng mạnh tới 77% chỉ trong vòng ba năm, phản ánh sức hút ngày càng lớn của loại đồ uống này.

Cùng với sự phổ biến đó là hàng loạt quan điểm lan truyền trên mạng xã hội, cho rằng caffeine trong matcha mang lại cảm giác tỉnh táo “êm dịu” hơn so với cà phê – ít gây bồn chồn, lo lắng và không khiến cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi sau đó. Nhưng thực tế khoa học nói gì?

Matcha khác gì so với trà xanh thông thường?

Matcha được sản xuất từ lá trà xanh nhưng trải qua quy trình canh tác và chế biến đặc biệt. Trước khi thu hoạch, cây trà được che bóng trong nhiều tuần nhằm làm chậm quá trình quang hợp. Điều này giúp tăng hàm lượng các hợp chất như diệp lục, axit amin và chất chống oxy hóa.

Không giống như trà xanh thông thường được hãm nước rồi bỏ bã, matcha được nghiền thành bột mịn và hòa trực tiếp vào nước nóng. Điều này đồng nghĩa người uống tiêu thụ toàn bộ lá trà, dẫn đến hàm lượng dưỡng chất – bao gồm caffeine – cao hơn.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, một ly matcha có thể được xem như phiên bản “đậm đặc” hơn của trà xanh, chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe như chất chống viêm và chống oxy hóa.

Caffeine trong matcha: nhiều hay ít?

Hàm lượng caffeine chính là yếu tố quan trọng tạo nên tranh luận. Theo số liệu dinh dưỡng, một ly trà xanh khoảng 227g chứa khoảng 30 mg caffeine, trong khi cùng lượng cà phê pha có thể lên tới gần 100 mg.

Matcha nằm ở khoảng giữa. Một thìa cà phê bột matcha (tương đương một khẩu phần phổ biến) có thể cung cấp từ 38 đến 88 mg caffeine – đủ để tạo hiệu ứng kích thích nhưng không quá mạnh như cà phê.

Chính mức caffeine “vừa phải” này được cho là nguyên nhân khiến nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn khi uống matcha. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của câu chuyện.

Cảm giác “tỉnh táo êm dịu”: thực tế hay kỳ vọng?

Một trong những tuyên bố phổ biến nhất là caffeine trong matcha được hấp thụ chậm hơn, giúp duy trì sự tỉnh táo kéo dài mà không gây “crash” năng lượng. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết hiện chưa có bằng chứng rõ ràng chứng minh điều này.

Các chuyên gia thần kinh học và dinh dưỡng đều đồng thuận rằng cơ chế hấp thụ caffeine từ matcha không khác biệt đáng kể so với các nguồn khác. Nói cách khác, không có cơ sở khoa học vững chắc để khẳng định matcha giúp “tỉnh táo bền vững” hơn cà phê theo cách đặc biệt.

Vậy vì sao nhiều người vẫn cảm nhận được sự khác biệt?

Vai trò của các hợp chất đi kèm

Matcha không chỉ chứa caffeine mà còn có nhiều hợp chất sinh học khác, đáng chú ý là L-theanine – một axit amin được nghiên cứu với khả năng hỗ trợ thư giãn và cải thiện sự tập trung. Khi kết hợp với caffeine, L-theanine có thể giúp giảm cảm giác bồn chồn.

Ngoài ra, matcha còn chứa catechin, đặc biệt là epigallocatechin gallate (EGCG), một chất chống oxy hóa có thể liên quan đến việc giảm căng thẳng.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phần lớn các nghiên cứu về những hợp chất này được thực hiện ở dạng bổ sung hoặc với liều lượng cao hơn nhiều so với lượng có trong một ly matcha thông thường. Do đó, hiệu quả thực tế khi tiêu thụ matcha vẫn còn là dấu hỏi.

Các nghiên cứu trực tiếp trên matcha cũng cho kết quả không đồng nhất. Một thử nghiệm trên sinh viên cho thấy người uống matcha có mức lo lắng giảm nhẹ, nhưng không có khác biệt rõ rệt về căng thẳng. Trong khi đó, nghiên cứu khác lại không ghi nhận sự thay đổi đáng kể về tâm trạng.

Không phải mọi ly matcha đều “lành mạnh”

Một yếu tố thường bị bỏ qua là cách chế biến. Nhiều loại đồ uống matcha phổ biến hiện nay – như matcha latte hay trà sữa matcha – chứa lượng đường bổ sung đáng kể.

Ví dụ, một ly matcha latte cỡ lớn có thể chứa tới 25 gram đường, gần chạm mức khuyến nghị tối đa mỗi ngày đối với phụ nữ. Lượng đường này có thể gây tăng đột biến đường huyết, sau đó dẫn đến cảm giác mệt mỏi – vô tình triệt tiêu lợi ích mà matcha mang lại.

Trải nghiệm cá nhân vẫn là yếu tố quyết định

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng phản ứng với caffeine mang tính cá nhân cao. Cùng một lượng caffeine, nhưng mỗi người có thể có cảm nhận khác nhau tùy vào cơ địa, thói quen tiêu thụ và độ nhạy cảm.

Do đó, cách tốt nhất để biết matcha có phù hợp hay không là tự trải nghiệm. Với một số người, matcha có thể mang lại cảm giác nhẹ nhàng hơn cà phê. Với người khác, sự khác biệt có thể không đáng kể.

Matcha không phải “phiên bản hoàn hảo” của cà phê như nhiều lời quảng bá. Những lợi ích như tỉnh táo êm dịu hay giảm bồn chồn có thể đến từ tổng hòa nhiều yếu tố, nhưng chưa được khoa học chứng minh rõ ràng. Điều quan trọng là lựa chọn cách tiêu thụ phù hợp – ưu tiên matcha nguyên chất, ít đường và lắng nghe phản ứng của cơ thể.

Nếu bạn đang tìm một lựa chọn thay thế cà phê, matcha có thể đáng thử – nhưng đừng kỳ vọng vào những hiệu ứng “kỳ diệu” chưa được kiểm chứng.

 Hồng Linh